JUSTE UN HOMME INTELLIGENT:
LA VIE EXEMPLAIRE
D’EDWARD ANSEELE



Certes, il faut se méfier des biographies, particulièrement si elles ont un petit côté hagiographique, comme l’est "La vie de Edward Anseele"’ de Paul Kenis, source principale qui nourrit mes réflexions, et que l’on sait que le grand socialiste de Gand, admiré, adulé, controversé et haï comme il l’a été, précisément, n’était pas un saint. Mais n’était-il pas plutôt un dieu ? Ce qui pourrait l’absoudre des défauts qu’il a manifestés durant sa vie de lutteur rusé, affublé de certains petits traits tyranniques. A juger de la statue que lui a faite Jozef Cantré à la Place du Midi, c’est de cette façon que certains ont dû le voir. Cet homme, petit de taille, y surgit de la pierre comme un géant, soulevant avec son bras les silhouettes de maints ouvriers qu’il était censé protéger et/ou entraîner vers des lendemains qui chantent. Il faut dire qu’il était fort. Le chemin parcouru à partir de ses 18 ans laisse rêveur. En cette année 1874, ce fils de cordonnier, aide clerc de notaire puis imprimeur adjoint qui n’avait même pas terminé ses études secondaires, écouta en compagnie de son fidèle ami et futur compagnon de lutte et associé, Edmond Van Beveren, le discours émouvant de Paul Verbauwen, dirigeant d’une sorte de Trade Union de tisserands, sur la situation de travail des femmes et des enfants. Du coup les deux amis s’affilièrent au club de lecture de ces "Tisserands fraternels" (Broederlijke Wevers), ainsi qu’à la coopérative informelle des "Boulangers Libres" (Vrije Bakkers), dont les fourneaux étaient situés dans la cave d’un estaminet, rue de Belgrade.

A la fin du siècle il dirigeait un petit empire constitué de 16 syndicats regroupant 10.000 membres (avec caisses de grève et fonds de pension), 3 coopératives, une mutuelle, une foulée de cercles culturels et récréatifs, une usine de tissage, une filature, une teinturerie, une usine de meubles, une fonderie, des ateliers de confection et de chaussures, une imprimerie, une Banque et j’en passe et lui-même était devenu rédacteur en chef du journal "Vooruit" et secrétaire du Parti des Travailleurs belge. En plus une carrière politique s’ouvrait à lui qui le ferait assumer les fonctions d’échevin des finances et des régies, puis vers la fin de la première guerre mondiale, de bourgmestre de la ville de Gand et ensuite celles de ministre des Travaux Publics et des Chemins de Fer, de la Poste et de la Téléphonie au sein de deux gouvernements belges.

Lorsqu’il entama sa carrière politique la situation des ouvriers était peu souriante. Ils devaient bosser de 12 à 14 heures par jour, ce qui valait aussi pour les femmes et les enfants qui étaient embrigadés à partir de leurs 11-12 ans. Le salaire misérable qu’on leur versait était à peine suffisant pour l’achat d’un pain de seigle par jour et de quelques kilos de patates. La viande était un luxe que peu d’entre eux connaissaient. En temps de crise ou de malheur ils étaient des proies faciles pour les maladies et la famine. Les pionniers des droits des travailleurs eux-mêmes en étaient parfois la proie, tel Emile Moyson, le premier intellectuel qui s’engagea pour et avec eux, et qui, rejeté par sa famille, mourut dans la misère, terrassé par la tuberculose. Anseele en écrirait plus tard la biographie sous le titre "Sacrifié pour le peuple" (Voor ‘t Volk geofferd). Aussi, la mutuelle qu’il intégra dans son empire porterait le nom de "Bond Moyson", à la mémoire de cet idéaliste de la première heure.

A ses débuts, le mouvement social, tel qu’il se manifesta à travers les congrès de l’Internationale qui regroupait les différents courants de la lutte pour les droits des ouvriers, était divisé entre révolutionnaires et réformistes et parmi les révolutionnaires il y avait le courant anarchiste - les rêveurs romantiques disons – et les marxistes qui cherchèrent des manières effectives de conquérir le pouvoir politique. Au congrès de La Haye en 1872, ces deux dernières tendances opérèrent la scission entre partisans de Bakounine et Marx. Au Congrès de 1877, tenu à Gand, entre autres par les soins du jeune Anseele, qui en fut l’administrateur, en présence de ténors internationaux comme Liebknecht ou encore Kropotkine, le thème central fut la participation, oui ou non, à l’action parlementaire. Le résultat, refléta la faction à laquelle Anseele appartenait : ‘’le prolétariat organisé ferait usage de tous les moyens à sa disposition afin d’assurer l’émancipation sociale’’. Formule prudente, mais elle permettrait au politicien d’agir en conséquence. Ce qu’il fit en travaillant à la formation d’un parti socialiste réformiste et modéré (cela deviendrait en 1886, après plusieurs métamorphoses, le Parti Belge des Travailleurs dont il assuma l’administration avec son ami bruxellois Louis Bertrand).

Mais avant tout il mènerait une politique en fonction de l’amélioration immédiate de la situation des travailleurs. Il était bien conscient de la nécessité de s’intégrer dans la voie constitutionnelle afin d’obtenir les conditions légales qui seules - contrairement aux conflits qui s’avéreraient des prétextes à la répression violente pour ses adversaires – lui permettraient d’atteindre ses objectifs. Car il savait bien que les améliorations revendiquées, entre autres concernant les conditions de travail des femmes et l’abolition du travail des enfants, la limitation des heures de travail, le droit de réunion et de liberté d’expression pour les ouvriers, ne seraient effectives que lorsqu’on aurait instauré le suffrage universel. Il a dû attendre jusqu’après la première guerre mondiale, mais alors les choses ont évolué rapidement. Avec plusieurs ministres socialistes au gouvernement, dont Anseele, les syndicats furent reconnus, la journée de huit heures et le salaire minimal indexable instaurés etc.

En attendant Anseele a tout fait pour remporter, au moins pour les citoyens de sa ville de Gand, le maximum de bénéfices possibles. Et tout cela de façon pacifique. Une chose unique, alors que, partout au monde, tant de lutteurs sociaux se sont fait massacrer sans obtenir rien qui vaille. Lorsqu’il y avait des révoltes soldées de plusieurs morts un peu partout dans le pays, Anseele demanda le calme aux siens. La grève oui, mais sans manifestations violentes. "Au lieu de détruire les machines," disait-il, "les travailleurs doivent conquérir les mairies et les ministères". Cela n’empêcha pas ses adversaires de le faire condamner pour lèse-majesté et instigation à la désobéissance militaire. Voici les discours incriminés, prononcés justement pour éviter des actions violentes et la répression qui en serait la conséquence : "Travailleurs, le gouvernement ne demande pas mieux que de faire tirer dans le tas et ce jour-là on fera des banquets et on jubilera dans les palais de l’archevêque et du roi Léopold II, cet assassin du peuple." Et il pria les mères des soldats de demander à leurs fils de ne pas tirer sur le peuple, vu qu’ils appartenaient à la même classe. Il fut condamné à six mois de prison, jugement qui augmenta notoirement sa popularité auprès du peuple gantois, qui lui fit escorte, sous les vivats, jusqu’en prison.

La pièce maîtresse de son action concrète à Gand était l’élaboration progressive du complexe Vooruit dont il fut l’administrateur et le principal promoteur. Les prestigieux bâtiments Art Nouveau, "Ons Huis"" au Marché du Vendredi et "Vooruit" à la rue Neuve-Saint-Pierre continuent à en témoigner. Ils ne sont en fait que les étapes finales d’une organisation progressive d’activités ayant pour but la protection et l’émancipation des ouvriers, sous formes de coopératives, de mutuelle, de fonds divers qui, par leur concentration, permirent la réalisation des objectifs sociaux, tout en assurant le caractère lucratif des activités entreprises par lui et ses collaborateurs enthousiastes. Ce dernier aspect était, pour Anseele, la conditio sine qua non du succès de leur cause, les utilités obtenues servant entre autres à la propagande. En 1906 Adolphe Brisson résuma cette vision comme suit dans son livre, "Les Prophètes": "Le Vooruit est une citadelle, établie par les socialistes, d’où ils bombardent la classe bourgeoise à coups de tartine et de pommes de terre".

Comme déjà suggéré au début de ce texte, Edward Anseele n’avait pas que des amis. Ses ennemis étaient nombreux et souvent puissants. Parmi ses adversaires politiques de la première heure il y avait les doctrinaires libéraux, genre Frère-Orban et les conservateurs catholiques, tel ce Woeste qui avait donné libre cours déjà à sa hargne dans sa propre ville d’Alost contre l’admirable prêtre social Daens qui entra au parlement au même moment qu’Anseele. Du côté libéral l’opposition n’était pas totale, vu que souvent Anseele s’est vu soutenu dans ses revendications par la faction progressiste de Paul Janson. Il y eut plus tard aussi le soutien de l’industriel philanthrope Solvay avec qui Anseele eut une correspondance nourrie au sujet de la question sociale. Dans le camp catholique c’est surtout dans sa propre ville qu’il y eut une opposition, des plus dangereuses d’ailleurs, car intelligente. Dans la ligne de l’encyclique papale "Rerum Novarum", ils décidèrent de suivre l’exemple du Vooruit en fondant une coopérative "anti-socialiste". Het Volksbelang (L’Intérêt du Peule) offrit en un premier temps un intérêt supérieur à leurs affiliés et ils créèrent à leur tour des associations culturelles et une publication qui deviendrait le journal "Het Volk". Cependant les ennemis les plus acharnés d’Anseele, sortaient de ses propres rangs. Il s’agissait des autoproclamés "socialistes libres", des déçus et mécontents, dirigés par Paul De Witte, un ancien rédacteur du journal Vooruit qui avait été congédié. Celui-ci employa toute son énergie pour dénoncer certains abus dans la coopérative ainsi que le rôle tyrannique de son leader. Probablement qu’il y avait quelque chose de vrai dans ce dernier reproche. Mais la plupart des critiques formulées s’avèreraient des calomnies, qui toutefois firent un tort considérable au Vooruit, surtout lorsqu’elles furent reprises par la presse catholique de l’époque

Parmi les qualités du leader gantois, je relève celle du tribun, qu’il exerça avec éclat dans ses discours, la plupart en dialecte gantois, mais aussi en flamand standard et même en français, lorsqu’il s’adressa au peuple de Liège qui le fit élire député et lors de remarquables interventions au parlement. A ce sujet, il faut remarquer la lucidité du personnage qui, bien avant Gustave le Bon, semble avoir été conscient de la psychologie des masses. Dans son "Sacrifié pour le peuple" il écrit : "Quiconque a fait partie d’une masse, a senti que là chaque homme se défait de sa peur et se sent envahi dans son sang de plus de vie et plus de feu. Ce flux de gens, animé d’une seule idée, la conscience d’un pouvoir gigantesque qui s’en dégage et flotte au-dessus des têtes, fait de chaque participant quelque chose de plus de ce qu’il est, de ce que parfois il voudrait être et offre à la masse ce feu et ce formidable pouvoir qui la rend irrésistible."

Ces mêmes qualités, son pragmatisme, son talent de donner forme et conviction à ses idées, expliquent aussi son attitude controversée durant la première guerre mondiale et le fait qu’il s’en est sorti sans blâme, le roi Albert I acceptant même d’être officiellement reçu après l’armistice en 1918 à l’hôtel de ville de Gand, par lui en tant que bourgmestre d’un conseil municipal auquel il n’avait pas voulu renoncer durant l’occupation allemande. Cette attitude, fort critiquée par les patriotes, aussi dans les rangs socialistes, mais pour laquelle il trouva un allié dans le maire libéral Emile Braun, jusqu’à ce que celui-ci fut finalement déporté, lui fit céder sur de nombreux point aux insistances de l’occupant allemand, tels les réparations forcées du chemin de fer, nécessaires aux transport des troupes, qu’il permit pour éviter la déportation des ouvriers réquisitionnés. D’autre part il se montrait intransigeant, quand il s’agissait de défendre les rations de pain et de pommes de terre de la population gantoise. Ses démêlés avec les autorités allemandes ne l’empêchèrent pas, le premier mai 1915, d’inaugurer l’édifice Vooruit de la rue Neuve Saint-Pierre et d’y lancer un discours pacifiste qui n’aurait pas déplu aux activistes flamands, ni aux internationalistes bien sûr. Il y dénonça avec verve l’injustice de la guerre où les classes dominantes utilisaient la classe ouvrière pour régler leurs conflits soi-disant nationaux en concluant par un vibrant "Guerre à la guerre !".

Impressionnant mais pas tout a fait politiquement correct pour l’époque. Ce qui ne veut pas dire que le tribun gantois épousait les idéaux des nationalistes flamands. Si, au moment opportun, il a voté en faveur des lois linguistiques que ceux-ci proposaient, il n’était pas vraiment chaud pour leur cause. Il la trouvait trop élitiste. "Le peuple flamand a surtout besoin de biftecks, disait-il, et ensuite seulement d’une université flamande". Alors Anseele, un idéaliste visionnaire ? Un opportuniste roublard ? Ou tout bonnement un homme intelligent et une énergie sans faille qui, dans ma ville de Gand, a mené une lutte exemplaire sans qu’une goutte de sang ne soit versée, et s’est avéré un chaînon indispensable dans le progrès du et - peut-être bien aussi - des peuple(s).

FRANCIS CROMPHOUT

Van HARTE GEFELICITEERD met uw verjaardag!

VRIJHEID

voor Fernand Florizoone

De achtergrond dringt zich op

als een wit doek dat zichzelf vult

met steeds meer leegte. De ruimte

deint uit naar een grote vlakte

vrede, stilte, zoals ik vanochtend

de velden zag liggen in de Westhoek

en jij de einder, grens der dingen.

Laat me nog een keer vergeten

dat alles een plek heeft. Dat jij dichterbij

kunt komen als je loslaat wat gevangen

is door een woord. Vang me op in het

licht en laat me zweven, ergens bovenaan.

Hannie Rouweler

Uit: Nieuwe Gedichten (2009)

Fernand Florizoone 85

VIJFENTACHTIGSTE LENTE

De aarde twijfelt

tussen wolk en twijg,

de schildpad terug op pad,

een pan van het dak

een scheur in de wolk,

de ladder klimt aarzelend omhoog

en vrachtwagens maken bang,

ik heb voor mijn goudje

een bloem geplukt,

wij gaan gearmd naar buiten

de lente zit van binnen.

Fernand Florizoone

Alphonse D'heye

Ook bij ons van toepassing?

Beste dichter,


Afgelopen zaterdag publiceerde Ingmar Heytze onderstaand gedicht in het AD/Utrechts Nieuwsblad. Op www.ingmarheytze.nl is meer over dit gedicht en de reactie van Ad Verdonk (de broer van Rita) te lezen.

Er zijn vast meer dichters die een gedicht schreven of gaan schrijven over de opkomst van de populistische partijen en de komende gemeenteraads- en landelijke verkiezingen. Misschien ook een Tegenstemwijzer.

Als dat zo is, dan zou ik graag het gedicht willen ontvangen om op mijn weblog http://henkvanzuiden.web-log.nl te plaatsen.

Misschien wordt het een reeks…

Vergeef me wanneer je dit bericht liever niet had ontvangen. Anderzijds, mocht je dit bericht willen doorsturen naar collegadichters, graag!

Met hartelijke groet,

Henk van Zuiden

Tegenstemwijzer


Stem wie je wilt. Op de lieve mevrouw
van de overkant, de jongen met de groene
baard, het lekkerste hapje uit de krant,
de salonsocialist, het sprekende weekdier,
het grijze toppunt van onkreukbaarheid.

Stem een regent of opponent of dilettant,
alles is goed, behalve Trots en Vrij – laat
Vreeswijk liggen waar het hoort, ver onder
ons niveau. Geef angst en haat geen stem.
Wees trots op de stad, niet op Nederland.

© Ingmar Heytze

AD / Utrechts Nieuwsblad, 20 februari 2010

Dichters van de Lage Landen bij de zee (1) - wie zijn zij?

HOND EN KAT EN ANDERE BEESTJES

Onlangs verscheen bij Demer Uitgeverij een bundel met dierengedichten, Hond en kat en andere beestjes. Inmiddels is deze uitgave - met kleurenillustraties - aan een derde, uitgebreide druk toe.

Deelnemende dichters:

Annmarie Sauer, Arjan Braam, Catharina Boer, Chris Van Buggenhout, Christina Guirlande, Cyriel Gladines, Erik Verstraete, FA Brocatus, Floris Brown, Hannie Rouweler, Henk van Zuiden Herman Rohaert, Herwig Verleyen, Jeannette Coppens, Jenny Dejager, Joris Iven, Kristel D'Huysser, Leo Vroman, Lucienne Stassaert, Marije Kos, Mark Meekers, Marleen De Smet, Miller Caldwell, Patty Scholten, Paula Hagenaars, Pien Storm van Leeuwen, Roger Nupie, Rose Vandewalle, Rozemarijn van Leeuwen, Tanya van der Wacht , Theo van der Wacht, Thierry Deleu, Tjarda Eskes, Wim van Til, Yerna Van den Driessche.

Hardcover, 48 p., 25 €.

Opbrengst van de uitgave is bestemd voor de Dierenbescherming.

zie: http://www.lulu.com/content/8327645

Verwarring

Stil zijn zonder woorden

gedachten die verdwalen.

Verwarring in je hoofd

ze laten je niet met rust.

Beelden uit een verleden

steeds door elkaar geregen.

Sporen laten ze achter

van verdriet lang geleden.

Tranen rollen over mijn wang

voel ze komen laat ze gaan.

Paula Hagenaars

Kan liefde zó groot zijn als in de zesde roman van

Thierry Deleu

LIEFDE EN DOOD OP SINT-ANDRE

Razor’s Edge Editions

Liefde en dood op Sint-André is een fictieautobiografie (neologisme). Het verhaal gaat over het leven en de liefde van een bijzonder koppel dat niet gespaard wordt van ziekte en dood.

Prijs: 18 € (verzendkosten incl.)

Boekhandelkorting 30%

Over te schrijven op 000-0900214-54 van Thierry Deleu, Oostduinkerke (België)

IBAN BE42 0000 9002 1454

BIC BPOTBEB1

Gastredacteur (zie linkerkolom) cartoonist HD - deel 3

Valentina

Gewist uit mijn geheugen,

talloze vrouwen

in mijn armen, mijn hand

een warme zachte borst

omvattend.

Fluisterend in hun haren

mijn lief zonder jou ben ik

kan ik niet.

Baccararozen, schuimend bad

rozenblaadjes.

Jij, de enige, je ogen

verwijtend, bezittend

prikkelende roze champagne

verslindend, kon je niet

loslaten.

Robijnrood de roos,

op grijze arduin,

robijnrood als het bloed

druppend van het mes

hart doorboord.

Ogen achtervolgend

impotent makend

errarirode lingerie, geen roos

kan bekoren

strelende hand heeft gedood.

Suzaninka

Brief aan de Verdwenen Geliefde

Verdwenen Geliefde, Eeuwige Geliefde,

Op radarschermen scanden we de kathedralen

Van het luchtruim en hun geheime nissen.

Je weet, Spoken verminken er Zich vredig

En genieten van Zichzelf als was

Hun lijf er een eindeloos plateau.

Of waren het de dichtgekleefde boeken

Waarin je kruismatig stierf en weer verrees.

De markten van tweedehandse bric en brac rolden we op,

De euro geeft er toch maar elke dag

Een hectare prijs aan die bacchanale dollar.

Maar en passant schoten we steeds tekort,

Je zweem en okselgeur verhulden zich daar en overal

Even vakkundig en efficiënt in onzichtbare koolmonoxide.

Wanhopig mijn raadgevers,

Hun uitgangspunten onderworpen aan het verdict

Van het tribunaal van de Rede.

En thuis, mijn achterkamer

Die verplaatste zich met een snelheid

En ketende alle tijd aan stalen banden.

Natuurlijk,

Ik heb de wet gestemd

Geliefden hebben het ongelimiteerde recht

Zonder opgave van reden of bestemming

In waarachtigheid te Verdwijnen.

Het spel en de spelers.

Het verlies en de slechte verliezer.

Ressentiment tegen opgeblazen Blackberries, verwesterde islam

En gekloonde vredesduiven - die verraders van Alles.

En nu stuurt een vermomde astronaut

Me een evangelische mail:

Mijn Verdwenen Geliefde, Eeuwige Geliefde,

Met meer dan onmenselijke ontroering

Heb ik net alle elektriciteit afgezet,

Alle kaarsen en spaarlampen gedoofd,

Met een zwart doek de maan de mond gesnoerd.

En een minuut stilte in acht genomen.

Zoals het betaamt.

Eric Rosseel

Post-Esthetisme²

Hoe gedreven de macht van Mechelen op mijn computer bewijst mij de bijzondere teruggave van één van mijn mails naar het stadsbestuur. Zij zouden weten wat er in mijn computer schuilt, en welk soort porno site mij zou weerhouden naar het bordeel te gaan, zoals nu te Berlijn. Wie heeft zicht op de kerkelijke organisatie in Vlaanderen, eens de oude geperverteerde nijdige man op pensioen is, weet niemand, maar ze beschikken over de allerlaatste technologische snufjes om... te weten. In een land in balans waar niemand eigenlijk weet of mag weten, dan wel dat er VUB-boekjes zijn met als titel Mecheln-Auschwitz (1942-1944). Ook deze boeken worden door niemand gekocht of gelezen, tenzij men werkelijk masochist zou zijn, en dit Vlaanderenland nog niet genoeg zou zijn om verder te kwijnen zoals het hoort als Opus Deï of Hitler aan de macht is. Heb je ook boeken met als titel 'Genummerd voor het leven', kwestie dat de paranoïa staande blijft, en de middenklasse ondanks de opgedrongen bijbels er ook niet op vooruitgaat want elkeen nog armer aan het worden. Niet eens bewust van de excessen op alle vlakken van de nieuwe Grieken, en het determinisme van het gekastreerde 'Noorden' dat zegt dat we gedoemd zijn... te aanvaarden. Niet eens met (recht op) smaak. Stel in een maatschappij waar geen plaats is voor hedendaagse klutskunst aan de kutkust, eens we moeten toegeven dat heren Van K(l)oten & de Bie zich beter kunnen uitdrukken dan een vlaamse professor doctor honoris causa in de Linguïstiek. Dan heeft u alles begrepen over hun opportunisme aangaande wat christelijk overkomt in het Parlement, met of zonder Roland-Henriëtte Holst als vrouw in het woud want net zoals Maïakovski en Barbusse een eeuw te laat. Het niveau is dermate ponerend dat Wim De Bie het voorbeeld aanhaalt van die gekuiste stoepen, die bij sneeuw nog gevaarlijker en gladder zijn dan de niet gekuiste trottoirs. Waarop de Vlaamse minister van Openbaar Verkeer als een doordeweekse 'stamelende' leerling van het katholieke college moet toegeven dat het kuisen van trottoirs bij sneeuw wettelijk verplicht is in dit land. Waarop de Hollandse spraakvaardige vrijgevochten intellectueel bij persiflage nog eens er op attent & duidelijk maakt dat het bemoeien van minister-presidenten inzake uw eigenste achtertuintje berust op pure domheid, laat staan waanzin. Maar dat is nu eenmaal de mentaliteit, en als u er niet in lukt daar aan mee te doen, rest u het OCMW, aldus voorzitter socialistische partij. Zo kunt u bie voorbeeld te Brussel appartementen en huizen huren, waarvan eigenaar het OCMW is. Alleen merkt u dat de huurprijzen nog hoger liggen dan privé, en dat is niet niks. Maar historisch bent u niet meer schuldig als u arm bent, wel een nummer (van dossier) onder de zovelen. Daarom ook dekt de ideologie de nodige noties aan symboliseringsdrang met zelfs mythische bekommernissen, maar is het dermate zo dat er niet eens meer sprake is van 'stijl' of 'mode', dan wel het recupereren van enkele vernuftige idiomen voor de poen in die middeleeuwen zodat slechts in Duitsland men nu buiten loopt in zijden avondjurk met groot décolté als het -10° C is bij avondlicht. Elders is er geen avondjurk meer aan te zien, dan grauwe donkere kleren die ze doen bewegen naar een afgrond na VTM en de spits. Zijn we dus (nog) niet helemaal naakt, troost u. Nu kabiljauw en haring ook bijna even duur is geworden dan uw biefstuk. Maar is dat dan ook geen biefstuk maar saucissen of varkensgebraad om puisten van te krijgen daar waar het in The New York Times gaat om hyperrealisme, want zegt die dandy ideologie dat er mensen zijn die kunnen schilderen, en anderen weeral niet of niet goed. Ik behoor tot deze laatsten gezien mijn armoede zonder historische betekenis meer aan sinds Mein Kampf, bekentenis, maar ben nog net niet in het OCMW geraakt ondanks de uitpuilende dividenten aan enkele pedante boeren, nos nouveaux riches en de devaluatie (hierdoor) de laatste 30 jaren, aan ergernis en regressie op alle vlakken. En hebben die nouveaux riches uiteraard ook geen smaak noch cultuur. Vandaar dat Bertulluci ook van vorige eeuw is, maar zijn analyses blijven raak, net zoals deze van de 'antiquïteit' wat Italië betreft : Visconti, Fellini, Antonioni, Rossi, Rossini, Pasolini, Taviani,... . Neem dan nog voor de 'analyses' Chomsky, Freud en Einstein, en waar zijn we nog eigenlijk deze eeuw mee bezig? Vraag ik u beleefd. Herkauwen? Meedoen? Maar ze hebben ons uitgesloten, dat is het. Vandaar dat niks nieuw of renoverends is gebeurd, zeker wat die media betreft, en toch moeten ze daar het tegenovergestelde van bewijzen. Zo hebben ze in de loop der jaren eigenlijk de kunstcriticus afgeschaft, en ook nog de kunst gallerijen zodat wat overblijft zijn files naar muffige kantoorgebouwen, kerken en/of het kerkhof (musea), want vergeten we in dit vegeteren ook niet dat het uitroeien van zes miljoen mensen betekent dat ze ook nog de cultuur An Sich hebben willen uitroeien zodat ze in dit laatste niet helemaal gelukt zijn dan wel het esthetisme semi clandestien te krijgen, of onbetaalbaar zoals te Milaan en Parijs. Dat is wat ik denk, in mijn paranoïa. All the best in the clash and the Far West.

http://www.bloggen.be/ppitteman
http://unibook.com/nl/Patrick-Pitteman/Geeuwende-Eeuwen

Die ene gedenkdag

Die dag kende vijf bijlen.

Een hand vol water en zon.

Prachtige keuzes om uit kiezen

Met een ransel op zijn rug

Die dag kende vijf bijlen.

Prachtige keuzes om uit kiezen

Met kruisvaarders

kruisvaarders van St. Jan' in Rijswijk

Dukaten in het vizier en zijn hand

Wetend hij is geboren en

Dit is niet het huis van vrees.

Deze extase keert ooit weer.

Deze dag waarin ook hij wenst te wonen.

Voetnoot: 13-2-1925 Geboorte Jan Arends (Johannes Cornelis Arends)

Annemieke Steenbergen

AANKONDIGING

Het Prieeltje Diest brengt nieuw e-book uit van
Thierry Deleu

DICHTERS DROMEN LUCIDE

10 JAAR NEDERLANDSTALIGE POËZIE - EEN EIGENGEREIDE KEUZE

Thierry Deleu schreef een gefundeerd essay over het laatste decennium Nederlandstalige poëzie. Zelf noemt hij het een eigengereide keuze.
Hij bespreekt de poëzie van Bert Bevers, Philippe Cailliau, Job Degenaar, Jenny Dejager, Frans Depeuter, Christine D’haen, Lies Van Gasse, Bärbel Geijsen, Tine Hertmans, Joris Iven, Frans Kuipers, Jan Lauwereyns, Bert Lema, Mark Meekers, Edith Oeyen, Francis de Preter, Eric Rosseel, Xavier Roelens, Hannie Rouweler, Ina Stabergh, Peter Theunynck, Joris Maurits Vanhaelewyn en François Vermeulen

Thierry Deleu is naast dichter en romancier ook een gewaardeerd recensent van poëzie. Hij publiceerde onder andere de essays Een literaire ontmoeting met André Velghe (1998), Ik zou liegen als ik het anders zei (2001), Guy van Hoof, dichter zonder kroon (2002).
Hij is (was) recensent bij de tijdschriften en e-zines: 8Weekly (N), Ambrozijn, Boulevard, Curtricke, De Geletterde Mens, De Verfpot, Evocatief, Gierik-NVT, Het muzenkoeriertje, Het Prieeltje, Kreatief, Leestafel (N), Leespunt, Mandragora, Meander (N), OpSpraak (N), Persoon & Gemeenschap, Schoon Schip (N), Ticket Noord, Verlaine (N), Weirdo’s en Writers Block magazine (N).

In zijn “Ten geleide…” schrijft hij (ik citeer):
“Nog altijd zoeken de dichters het dicht bij huis, het navelstaren wordt wel eleganter opgediend.
Algemeen is schrijven is voor de meeste schrijvers en dichters ontsnappen uit de rauwe werkelijkheid, ver weg van desillusies, agressie en domheid. Schrijven is ook afrekenen met clichés, (waan)beelden, foute interpretaties, verkeerd imago, opdringerigheid, overregulering. Therapeutisch? Ja, zeker? Schrijven is afreageren. Schrijven is ook een nieuwe werkelijkheid creëren waar het aangenaam is om te vertoeven, waar personages opduiken die je anders nooit zou ontmoeten, waar je van twee, drie mensen uit je omgeving één nieuwe mens maakt, met ofwel alle deugden ofwel alle ondeugden van hen. Schrijven is ook taboes doorbreken, jezelf de kans gunnen om in de fout te gaan, om dagelijkse tot doodzonden te verheffen, om aan je verbeelding macht te delegeren om er een personage mee onderuit te halen. Schrijven is dichten, vertellen, overtuigen, wenen, uitbundig leven, anderen beoordelen, loven, kritisch bijsturen, te boek stellen.

In dit essay beperk ik mij echter tot de poëzie. Een recensie heeft twee doelen: enerzijds consumentenvoorlichting en anderzijds duiding. In een goede recensie gaan die twee samen. Door de bundel historisch, maatschappelijk en cultureel een plaats te geven, maakt de recensent zich tot een consumentenvoorlichter.
Als recensent schrijf ik in de eerste plaats voor de lezers. Niet voor de dichter, de uitgever, de subsidieverstrekker. Of mijn recensies enige invloed hebben op de dichter of op het cultuurbeleid in zijn land, vind ik minder belangrijk.
Daaruit volgt dat ik, als recensent, buiten uitgever en overheid moet blijven staan. Ik mag mij niet laten annexeren door de een of de ander. Wie dit principe niet deelt, ruikt naar ballotage.
De lezer heeft, hoe dan ook, het laatste woord.

Ik toets poëzie aan mijn persoonlijke poëzieopvatting. De poëzie laboreert voort, hoewel dient gezegd dat ook de gedichten een retrobeweging maken tot kort voor de opkomst van het nieuw-realisme. De dichters hebben het cool gedoe ingeruild voor een nieuw-romantisch, bijna metaforisch engagement. Maar ook in de poëzie staat het persoonlijke Een groot aantal dichters profileren zich onvoldoende. Omdat ze dit ook niet wensen, of omdat zij niet publiceren bij gevestigde uitgeverijen. Dit laatste heeft grote nadelen: als dichter kom je niet in bij grote uitgeverijen gepubliceerde bloemlezingen, je krijgt heel wat minder aandacht in de media, je wordt minder gevraagd voor lezingen op scholen of in verenigingen. In één woord: je verwerft geen status.
Soms heb ik de indruk dat “je boek uitgeven” een vieze onderneming is. Dat de publishing-on-demand uitgeverijen deze leemte willen invullen, heeft deze indruk (dit gevoelen) niet verminderd. Grote uitgeverijen willen het liefst van hun literaire boeken af. Zeker van hun poëzie, omdat deze maar enkele procenten opbrengt.

Bovendien zijn literaire tijdschriften - dé mogelijkheid bij uitstek voor aankomende auteurs die vaak zelf aan het roer staan - aan het uitdoven. Een schrijver/dichter die nu iets interessants te melden heeft, doet dit nu via het internet.

Volgens smaak, perceptie en voorkeur, of je nu zelf dichter bent, of jou herhaaldelijk uitspreekt over (de waarde van) poëzie, of als gewone lezer, sommige gedichten zullen jou aanspreken en andere zullen jou niets zeggen, sommige dichters zullen jou verrassen of bekoren, of jou de bevestiging brengen van een (eeuwige) belofte of een vaste waarde. Eigenlijk maakt dit niet veel uit. Belangrijker is de aandacht die dit essay wil vestigen op de literaire ongelijkheid waardoor “alle dichters niet gelijk zijn voor de wet”. Het kan niet dat elementen zoals leeftijd (debuterende dichter of outsider, favoriet of verguisde), uitgeverij (in welke vorm ook: van eigen beheer over printing-on-demand tot erkende uitgeverij), mediabelangstelling, vriendendienst, meespelen bij de beoordeling van het werk. “Niet alle dichters zijn gelijkwaardig” is een beter statement, op strikte voorwaarde dat de parameter hier de kwaliteit is. We weten echter hoe vaak de subjectiviteit een rol speelt. Het is moeilijk, maar we geraken er wel uit. De perfectie is (nog) niet van deze wereld.

De dichters die ik eigengereid gekozen heb, hebben mij aangenaam verrast of de bevestiging gebracht van hun talent.”

In zijn nieuw essay besteedt Thierry Deleu ook aandacht aan dichters die (nog) niet uitgeven bij erkende (gevestigde) uitgeverijen en zodoende verstoken blijven van subsidie of andere vormen van overheidssteun. Een discriminatie die ook zijn weerslag vindt in een niet evenwaardige behandeling door de media en de (meeste) bibliotheken.
Als 70- jarige is het voor Deleu (nog altijd) een strijdpunt dat hem jong houdt!
(De uitgever)

Je kunt het essay lezen op de digitale bibliotheek van Het Prieeltje Online als nummer 63
De uitgever heeft gekozen voor het PDF-formaat dat zich beter leent voor dit soort werk.

Link naar dit werk: http://www.hetprieeltje.net/NetBook63.pdf

Schaduw

Gevangen door schim

en schaduw, omfloerst

met nachtelijk licht.

Ze lopen en praten

samen ineen geregen

verstoren ze de nacht.

Voel me als een spin

gevangen in zijn web het

heeft me in zijn macht.

Als het ochtendlicht gloort

zullen schim en schaduw

verdwijnen in de dageraad.

Paula Hagenaars.

Den Hopsack

zondag 28 februari

ARABISCHE DAG

Marie Maroc nodigt uit.

Vandaag wordt Den vertrouwden Hopsack even ondergedompeld in een Marokkaans-Arabische sfeer met muziek en eten.
De hele zondagnamiddag door kan je binnenkomen en de voeten onder de tafel schuiven.
Je kan kiezen uit enkele typische Arabische gerechten, zoals een goede tajine of een authentieke linzenschotel.
Naast de smaakervaring kan je ook genieten van Marokkaanse, erberse, Algerijnse en Egyptische muziek.
Inschrijven kan tot donderdag 25 februari aan de toog (betaling bij inschrijving),
eten vanaf 14u tot 20u (binnenkomen).

Den Hopsack
Grote Pieter Potstraat 24
2000 Antwerpen
wij zijn open op ma/woe/don/vr/zat. vanaf 20 uur
zon. vanaf 18 uur
inkom gratis bij alle activiteiten
http://www.denhopsack.be/
info@denhopsack.be

Poëzie Yvonne Né verzameld

Uit een duizelend geheim ontstaan

door Bert Bevers

Yvonne Né is in ons taalgebied misschien niet een van de bekendste maar wel een van de betere dichteressen. Haar bundels staan borg voor een poëzie die een amalgaam van beleving en verbeelding is, op het kruispunt van experiment en traditie. Haar dichterlijk werk is nu bijeengebracht in Hier mag niets af zijn - Verzamelde gedichten 1990-2005. De kloeke bloemlezing bevat vroeg werk, tot nu toe ongebundelde verzen alsmede integrale bundels als Dun land (haar in 1994 verschenen officiële poëziedebuut) en Dans is een eland.

Het is, om maar met de deur in huis te vallen, een prachtig boek. Yvonne Né (˚Goes, 1958) heeft een geheel eigen stijl ontwikkeld, die amper verwant is aan andere poëzie. In die geheel eigen stijl valt ook steeds haar hand te herkennen, en dat kan al gelden als een definitie van kwaliteit.

Van een centrale thematiek is niet echt sprake maar constante factoren zijn beslist de natuur (het ruikt er naar nat hout / hout - o onze tuin is zo / robuust, vol sterke bomen luidt het al in hars, het eerste gedicht van de openingsafdeling aanloop (1990-1993), dieren (een greep: leeuwen, lijsters, olifanten, schollen, spechten, straaldiertjes, wespen en zeeëgels) en de jeugd (Nu jij, kom nu maar bovendrijven. // Daar, voor de rest van je leven en Ze veilen het gras nog. / Ze veilen kinderjaren voor vreemd / kwaad - ze veilen elk seizoen -).

Ik kan me volledig vinden in wat een juryrapport ooit over haar werk meldde: "Het poëtische werk van Yvonne Né balanceert tussen twee elementaire werkelijkheden: de realiteit van het leven en de verbeelding ervan. Steeds weer lijkt er sprake te zijn van een overgangssituatie, waarin aarzelend nieuwe realiteiten worden verkend, terwijl van de oude nog geen afstand is gedaan. Daardoor is alles voortdurend in beweging."

Door het ganse boek is sprake van een intimistische zegging en originele beeldspraak. Yvonne Né is er van doordrongen dat we allemaal onderdeel zijn van een geheel dat niet altijd eenvoudig te duiden is: In echo's leef je, / van de ongenaakbare feiten / uit een duizelend geheim / ontstaan.

Né evoceert en suggereert, en legt zelden iets expliciet op. Daardoor krijgt de lezer een meer actieve rol toebedeeld dan bij de meeste poëzie het geval is. Voor Yvonne Né is het kijken, het trachten de vragen daarbij te formuleren van wezenlijker belang dan te proberen er te beantwoorden. Ze is een degelijke dichteres die geen kunstgrepen nodig heeft maar met eenvoudige middelen veel effect weet te bereiken: Je likt aan de wandelende sterren op iemands buik. / Er is een gloeidraad wiegend in luchtledig. / Het is onmogelijk. Maar je mag. Dat ze heel beeldend kan zijn mag natuurlijk geen verwondering wekken want behalve dichter is Né ook beeldend kunstenaar. Ze studeerde schilderen, tekenen en monumentale vormgeving aan de Academie Sint-Joost in Breda, haar woonplaats. Ik mag graag kijken naar haar sprankelende grafiek en tekeningen, veelal in zwart-wit. In Hier mag niets af zijn is behalve poëzie ook een ruimhartige greep uit haar beeldend werk opgenomen. Het zijn twee autonome vormen van zegging, die onloochenbaar verwant zijn zonder dat dit ergens te stellig wordt.

Dat ze iets met beeldende kunst van anderen heeft blijkt uit veel gedichten. Zo liet ze zich voor heel wat verzen inspireren door Rembrandt van Rijn (Het is er niet leeg. / In elke hoek is iets gaande, / heeft zijn hand nog iemand ontdekt.). Maar ook zetten via diens werk wetenschappers als Descartes, Stevin (Alles is er in de weegkunst, vraag: / wil er wel taal voor zijn?) en Spinoza haar pen in beweging. Daarnaast zijn er steden of elementen daaruit (Leiden, Breda, de Onze-Lieve-Vrouwekerk en het Begijnhof in die stad) die prachtige regels opleverden.

Het is een rijke bundel, zowel in zijn veelheid aan onderwerpen als in de aanpak van de taal. Sommige gedichten geven een korte impressie van een stuk realiteit, andere lijken een eigen leven te zijn gaan leiden. Né verspringt soms van perspectief en techniek maar blijft onmiskenbaar Né! Het is een goede zaak dat de poëzie die ze tot nu toe schreef in één band voorhanden is.

Y. Né, Hier mag niets af zijn - Verzamelde gedichten 1990-2005, Uitgeverij De Geus, Breda, 2009, ISBN 978 90 445 1392 9, € 24,90

“MET KORTRIJK HEB IK EEN HAAT-LIEFDEVERHOUDING!”



“Met Kortrijk heb ik een haat-liefdeverhouding. Niet zozeer om de nare herinneringen aan mijn verblijf daar als scholier, maar veeleer om de mentaliteit van vele “Kortrijkzanen”. Ook Conscience was dat niet ontgaan. In zijn boek De burgers van Darlingen schrijft hij over hun typisch burgerlijke geest, met veel aandacht voor geldkwesties en status. Hij had geen goed woord over voor zijn Kortrijkse periode die hij beschreef als een ballingschap in een klein stadje "vol vooroordelen, beheerst door een financiële aristocratie, die haar medeburgers minacht, met een ongelooflijke verwaandheid bezield is, zich opsluit in woningen somber en naar als kloosters, en treurig als lag in elk huis een dode".

Dat is fel overdreven. Ik denk dat wij - die van buiten Kortrijk kwamen - een reactie koesterden van selfdefence: wij waren verrast en verwonderd om zoveel savoir-vivre dat wij onze achterstand wegmoffelden achter hopen kritiek. Die houding is nogmaals gebleken bij de fusiegesprekken in 1976. Laat het mij zo formuleren: Kortrijk heeft veel te bieden, maar soms moet je de eigenwijsheid van haar burgers erbij nemen.”

Toen ik 12 werd (na het zesde leerjaar aan de gemeentelijke jongensschool te Wevelgem) werd ik voor vier (lange) jaren in quarantaine geplaatst. Ik werd intern in het Sint-Amandscollege te Kortrijk. We schreven 1 september 1952. Van Kortrijk kende ik toen alleen de Sarma en de Teco waar een blinde pianist regelmatig optrad.

De eerwaarde heren overtuigden mijn vader dat ik beter het zevende leerjaar volgde. Waarom? Omdat zij die van buiten de stad kwamen, niet slim genoeg waren om naar het 6de middelbare over te stappen. Een geintje natuurlijk, ze wilden hun zevende leerjaar bevolken, kwestie van opdrachten.

Vooral de slaapcouchettes zijn mij bijgebleven. Kleine kamertjes afgezet met houten schutten. Ik sliep naast “Wisty”, een jongetje wiens mama een bordeel openhield op de weg Kortrijk-Gent. Hij had een gaatje gemaakt in het schot en we konden gezellig maar héél stilletjes met elkaar praten. Of toch fluisteren. Wat goed deed, omdat het zo rebels overkwam.

Ik werd 10de op een 30-tal leerlingen. Niet slecht voor een werkmanskind.

Ja, je werd afgerekend op je afkomst toen. Mijn vader had mij ten strengste verboden te zeggen dat hij een socialist was. Om bij de high society te horen pochte ik dat mijn vader een vliegtuig had. Vaak vloog hij over (riep ik met mijn vinger in de lucht).

Eenmaal in de 6des ontpopte ik mij tot een klein duiveltje. Ik vloog achteraan in de klas en moest plaatsnemen op een oude bank die er was blijven staan na de renovatie. Dat vond ik minder erg dan wat er gebeurde met domme kindjes die lange oren opgezet kregen.

Ik had wel de sympathie van E.H. Dornez. Hij werd “de poes” genoemd. Toen hij nogal dikwijls in de refter te dicht bij hetzelfde nonnetje ging staan, werd er oorverdovend gemiauwd door de (stoute) kinderen. Ik herinner mij ook goed “Korkie”, onze surveillant (van het pensionaat). Een sportieve, soms onbeschofte, maar van inborst goede kerel die de voetbalcompetitie organiseerde. Wij hadden om de maand een partiële proef voor één bepaald vak. Soms legde ik die proef onberispelijk af en werd ik toen door hem en plein public gelukgewenst. Soms had ik een nul en toen schold hij mij in het openbaar uit voor domoor en suggereerde dat ik maar beter mijn bezatse zou nemen.

In het college heb ik vooral leren voetballen, leren liegen in de biechtstoel en een sterk samenzweerderig gedrag ontwikkeld.

Nog iets waar ik niet eens toen de draagwijdte van begreep: vriendjes van mij mochten geregeld naar de kamer van hun “geestelijke leider” en werden daar getrakteerd op gebakjes.

Och ja, ik wil niet natrappen. Het college was een goede school in beide betekenissen: goed onderwijs én een goede leerschool. In het 6de en het 5de werd ik 4de of 5de van de klas. Toen ik in de 5des zat, werd ik op een morgen uit de (dagelijkse) mis gehaald door E.H. Jan Carreer, surveillant van het internaat. Hij beweerde dat ik “lelijke manieren” had gehad op de slaapzaal. Samen met anderen had ik in een slaapcel een “orgie” georganiseerd. Toegegeven, ik was geen “braaf jongetje” meer, maar daar wist ik toen niets van. Hoe harder ik dat ook uitriep, hoe harder hij mij met zijn gordelriem sloeg op mijn blote benen. Ik moest vooraf op de leuning van een zetel gaan liggen. Toen de internen dat hoorden, organiseerden zij een zitstaking: niemand trok dat lesuur naar de klas. Van solidariteit gesproken! Toen mijn vader dat vernam, nam hij wijselijk het besluit om mij na de lagere middelbare naar het Koninklijk Atheneum te sturen.

Op het Atheneum viel ik “van de hel in de zevende hemel”: extern en met meisjes in de klas. Opgelet, een primeur: het waren de eerste meisjes die vanuit het lyceum bij jongens terechtkwamen. En het was er aan te zien! Ik werd verliefd op drie stuks ineens: een zwartje (zwart haar bedoel ik), met de look van een indiaantje (later werd ik bevriend met haar oudere zus), haar vriendinnetje die echter duidelijk liet blijken dat zij mij te min vond (een boerenjongen van den buiten) en een meisje uit mijn eigen gemeente die nog aan het Lyceum les volgde en met wie ik naar school reed. Met de fiets naar Kortrijk, elke dag, heen en terug. Resultaat van mijn liederlijk leven: overzitten! “Wat denkt die collegepiet wel,” moeten de leraars toen hebben gedacht, “we zullen hem eens een lesje geven!”

O ja, stel je voor: van intern naar extern, van streng jongensregime naar mixte klasjes, van gesloten naar een open gemeenschap, van gevangenschap naar absolute vrijheid. Wat ik daar toen miste, was het gevoel van solidariteit dat ik op het college wel ervoer. Maar ja, waarom nog samen rebelleren tegen het regime? Waarom nog samen toneel spelen? Waarom samen gaan voetballen? Iedereen trok na school naar huis of ging op café in de stationsbuurt. Of het onderwijs hier of daar beter of slechter was? Neen, wel integendeel: op het college hadden wij vaak te maken met leerkrachten die net voor hun legerdienst een jaartje les kwamen geven. Niet bevorderlijk voor de kennis en de tucht.

Of ik gelovig was? Of ik nog gelovig ben? Toen ik in het college belandde, wist ik alleen dat mijn moeder adoratie had voor Sint-Antonius, broeder Isidoor en Don Bosco. Ik deed dan ook een paar keer per jaar een novene te hunner ere. Negen dagen elke avond in mijn bedje las ik een gebed. Om gezond te blijven. Om te slagen voor de examens. Om niet gepest te worden. Iedere dag naar de mis, elke zondag driemaal ter kerke. Ik werd een fel bevraagde misdienaar. In één, twee, drie was de verplichte ochtendmis opgedragen. Toen de paters tijdens de retraite kwamen preken, kon ik wel even aarzelen over mijn toekomst. Maar algauw legde ik boven mijn “geestelijke lectuur” de Leeuw van Vlaanderen of een ander strijdlustig boek.

In het Atheneum volgde ik de lessen zedenleer. Veeleer uit nieuwzucht dan uit overtuiging. Die overtuiging kwam echter snel: ik vond het hoog tijd om vrij te kunnen denken en handelen. Vooral de lectuur van Spinoza betekende een keerpunt. Spinoza zei dat alles natuur was en hij vereenzelvigde Natuur met God. Hij zei dat God alles was, en dat alles in God was. Daarmee kon ik mij jaren verzoenen.

Ja, ik heb nooit onder stoelen of banken gestoken dat ik maçon ben. In 1966 was ik één van de jongste leden van de Loge in Vlaanderen. Een collega aan de Middenschool van het Gemeenschapsonderwijs (voorheen Rijksmiddelbareschool) had mij toch ervan kunnen overtuigen dat “God niet bestond”. Die vraag kwelde mij al vele jaren. Maar ik vond nergens houvast. Of mensen die mee-dachten. Ik werd een publieke vrijzinnige: vignet op de wagen, voorzitter van de Oudervereniging voor de Moraal, de eerste gedetacheerde leerkracht van Humanistische Jongeren Service, een vereniging die cursussen, sportkampen, kinder- en jeugdateliers en reizen organiseerde voor de (vrijzinnige) jeugd. Toen al beviel mij die opsplitsing, verkleuring, verzuiling van het vrije denken niet. Waarom aan gettovorming doen? Vrij denken is een individuele beleving, zoals (voor mij) godsdienst en religie. Die kanteling werd niet door alle vrijmetselaars toegejuicht. En ik evolueerde verder in de richting van het agnosticisme. Mijn devies werd: “Wat je (nog) niet met zekerheid weet, dat Onbekende, moet je een kans geven!”

Natuurlijk geloof ik in de wetenschap. Kun je echter over waarheid in de wetenschappen spreken? Sommige wetenschapsfilosofen zeggen dat wetenschappelijke theorieën gelden zolang ze niet worden weerlegd. Wat niet betekent dat zij per se waarheid verkondigen. In plaats van revoluties zien we vandaag meer een geschiedenis van continue vooruitgang. De wetenschap lijkt zich steeds bij te schaven en een zelfregulerend systeem te zijn.

Wat is dé waarheid? Bestaat er een waarheid? Indien deze bestaat, wie kent haar? De wetenschap? De filosofie? Een bepaalde godsdienst? Stel dat een bepaalde godsdienst de waarheid in pacht zou hebben, welke is dat? Het christendom, de islam, het boeddhisme, het brahmanisme of het Chinese universalisme?

Welke godsdienst staat het dichtst bij God? Of bestaat er geen God en is de mens weinig meer dan een geëvolueerde aap? Waarom leeft een mens? Is het leven een test waarna hij voorgoed naar de hemel of naar de hel gaat? Of zijn wij hier op aarde om onze soort in stand te houden? Bestaan er nog andere redenen voor ons verblijf hier op aarde? Dit zijn vragen die mij bezighouden.

Ja, ik schrijf aan een essay dat deze problematiek behandelt. Luister, je bent voor of tegen God, maar nooit zonder God. God definiëren kan ik niet. Bovendien laat ik mij niet stigmatiseren. Het Goddelijke is een voorzichtige omschrijving. Het spirituele biedt mij mogelijkheden. Het beperkt echter mijn vrijheid (van denken en handelen) niet.

Dit essay over de wetenschap van het spirituele is voor mij een uitzonderlijk boek. Om velerlei redenen. In de eerste plaats wil ik komaf maken met mijn imago van “stupid atheïst”. Zowel binnen de (een soort van) vrijmetselarij als in de profane wereld wordt verondersteld dat alle leden van dit genootschap godloochenaars zijn. Bovendien wens ik niet opnieuw een “vals insigne” te worden opgespeld, zoals “bekeerde” of “(licht)gelovige” of “geprofeste”. Ik probeer voor mezelf en voor de lezers een verhelderend beeld te schetsen van de spirituele wereld. Hierbij heb ik naar affiniteiten gezocht tussen spiritualiteit en de principes van het vrij onderzoek. Ik ben er van overtuigd dat religie, spiritualiteit en wetenschap elkaar niet in de weg staan. Iedereen of welk instituut ook die het vlot verloop van de relatie tussen “alle zoekende mensen” verstoort, is voor mij nefast.

Iets helemaal anders: reizen. Ik heb altijd graag gereisd. Toen ik mij na 2000 terugtrok uit het actieve leven, zette ik een stap opzij, ging onwaarschijnlijk veel reizen met mijn favoriete muze (zo noem ik vaak mijn vrouw). Ook verbleven wij lange periodes in Frankrijk om er te genieten en proberen te overleven.

Ik ben altijd een plannenmaker geweest, hoor, ik verzon mensen en dingen, bouwde luchtkastelen, reisde de wereld rond in 7 dagen, tartte mijn verbeelding, dronk met mijn vrienden ad fundum en rookte hun sigaretten.

“Ik word nooit ouder dan twintig jaar,” schreef ik in een gedicht.

Ik voel dikwijls de behoefte om rustig afstand te nemen van de zaken en van de kleine menselijke kantjes. Is mijn startpunt de mens met al zijn fouten en gaven, dan wil ik diezelfde mens ook de nodige vrijheid gunnen om zichzelf te blijven. Dat afstand nemen kan soms exuberante vormen aannemen. Mijn voortdurende rusteloosheid (het steeds plannen maken voor nieuwe projecten) dwingt mij soms tot een “vlucht”. Dan loop ik het land uit: een ander zou zeggen dat hij op reis gaat; een reis die enerzijds moet zorgen voor enige ontspanning, maar die mij anderzijds dan weer inspireert tot nieuwe gedichten, nieuwe romans, nieuwe inzichten, nieuwe projecten.

Ja, er zijn nog plekken in Kortrijk die herinneringen oproepen of die mij beroeren. Ik denk aan het Groeningestandbeeld, - ik ben al sinds mijn collegetijd een fervente Vlaming die zich echter afzet tegen de rechtse, geïndoctrineerde, op revanchebeluste kliek die zich nestelt in het VB.
Ik denk aan de cafés “Piet Hein” en “De Tempelier”, aan “Bossuwé” aan het station waar wij zakken friet verorberden en meters frikadellen.

Thierry Deleu

OBAMA ET CANDIDE : AMELIORER L’ETAT DU MONDE AU-DELA DES DISCOURS

Il y a une année déjà que Barach Obama tient les rênes (mais les tient-il vraiment ?) du pouvoir politique aux Etats-Unis et de plus en plus de voix discordantes se font entendre sur sa manière de gouverner, qui suscita alors tous les espoirs, mais aussi toutes les naïvetés. Certes il a déçu à la Conférence sur le réchauffement à Copenhague, sa loi sur l’assurance médicale élargie à tous les ricains, qui a perdu de ses plumes, est en péril et surtout son prix Nobel pour la Paix s’est vu sérieusement contredit par les faits en Afghanistan. Bref le principe de la réalité s’est bel et bien installé dans les vues et les pratiques du premier ‘’homo politicus’’ du monde actuel. Cela me renvoie à ce que j’ai écrit au moment de son élection, texte qui suit ici et dont je ne retranche pas un mot :

‘’Dans le parc Grant de Chicago, devant près d’un million de personnes réunies sous le coup d’une toute grande émotion, Barach Obama vient de psalmodier – dans la plus pure tradition du Gospel – son discours de victoire, ponctué religieusement par les insistants « Yes we can » d’un public médusé. Après huit années de gestion catastrophique et de cynisme roublard de la part de l’administration de Double You, arrive enfin la parole du Bien dans toutes ses formes, sociale, économique, mais surtout aussi éthique. Rendant aux nord-américains non seulement l’espoir d’une vie meilleure, de la perpétuation du rêve américain de la réussite pour tous (dont la présidence historique du « noir » Obama se doit d’être la confirmation éclatante), son discours leur permet à nouveau d’arpenter le monde la tête haute, comme les nice guys qu’ils ont toujours été, modèles de liberté, hérauts de la démocratie et de la prospérité, en croisade contre le fanatisme, l’oppression et l’arriération des systèmes maléfiques de ce monde.

Comment, devant cette sympathique explosion de naïveté, ne pas penser à Candide. Voltaire, le modèle de l’intellectuel, apportant les Lumières de la tolérance et de la rationalité, contre toutes les formes de l’infâme, les tyrannies, le fanatisme, l’injustice, mais sans cette radicalisation révolutionnaire d’un Rousseau. Le modèle des Etats-Unis en quelque sorte. Hélas, Monsieur François Arouet a lui-même quelque peu troublé cette vision activiste et l’optimisme foncier que celle-ci sous-entend, dans son « Candide ». C’est qu’il y a le mal, soit parce que – selon le Manichéen Martin – il règne sur le monde, ou simplement parce qu’il se manifeste au hasard des cataclysmes – tremblements de terre comme celui de Lisbonne – ou guerres dévastatrices qui éveillent en l’homme des instincts meurtriers latents. De quoi ravaler de plusieurs crans l’optimisme systématique que le maître à penser de Candide, Pangloss, lui a enseigné. Cela à coups de sophismes Leibniziens sur l’harmonie préétablie qu’un Grand Architecte aurait planifiée à travers un enchaînement de cause à effet d’événements, dont certains pénibles, mais toujours dans la perspective d’aboutir au Bien. Le Bien donc, face au Mal, rencontré seulement dans l’Utopie de l’Eldorado, dont Candide décide de s’échapper, préférant ce qu’il nommera par après « les convulsions de l’inquiétude » à « la léthargie de l’ennui ». Pas mal pour quelqu’un qu’on avait la coutume de qualifier d’anti-Pascalien. La rationalité du réel se révèle être une illusion pour Candide. Elle n’est en somme qu’une croyance parmi d’autres. Il faut cultiver son jardin, en d’autres termes, travailler sans raisonner. Ce travail si bénéfique qui, comme le dit Martin, « éloigne de nous tous les maux, l’ennui, le vice et le besoin ». Mais, et le ton souvent badin de son livre nous le confirme, ce savoir que prodigue Voltaire à la fin de son « Candide » n’est pas un savoir triste, « un savoir mort » selon sa propre définition (Nietzsche cet étonnant élève de Voltaire en proclama le principe dans son « Gai Savoir »), mais doit être (re)lu avec le regard d’une ironie joyeuse. Le premier message du grand philosophe des Lumières n’est-il pas qu’il faut essayer, malgré tout, d’être heureux. Le bonheur étant notre meilleure arme dans cette guerre sans fin que nous livre le Mal. « La meilleure façon de se venger de ses ennemis, nous dit-il encore, c’est d’être heureux ».

Tout ça rend un peu superflue – mais pas inutile dans le contexte actuel - la critique (bienveillante) de Kjell Espmark qui ressuscita Voltaire à notre époque pour le confronter avec les désastres qu’auraient causés ses propres disciples. Ce qu’il démontre surtout c’est que, depuis les calamités que subissait Candide, rien n’a fondamentalement changé sur notre planète. « Change, yes we can » ? Si au nom du Bien, qui est en fait la Pensée du Bien, si au nom de la Raison, ce qui revient au même, si au nom d’une abstraction donc, nous justifions nos actions, sans en sentir, en toucher, les conséquences, nous ouvrons une boîte de Pandore où tout est possible. « La pensée sans les sens », dit Espmark, devient un fantôme qui peut être la cause de n’importe quelle atrocité et d’autre part elle s’avère incapable d’agir devant les événements les plus alarmants. Philosophiquement je crois que c’est là le vrai défi auquel Obama est confronté. Que ses paroles d’espoir ne se limitent pas à être un nouveau discours sur l’état du monde, justifiant les vieilles habitudes encroûtées, celles d’agir pour le bien de l’autre – et de soi-même – sans l’empathie véritable qui nous fait ressentir ce que l’autre éprouve et aussi nous mêmes lorsque l’aveuglement ne nous enferme pas dans l’illusion.’’

FRANCIS CROMPHOUT

verplaatst

door afgronden bewoond

wat zou mijn huis kunnen zijn?

ik, een handvol partikels

weggeveegd door de wind van entropie

vlok van materie binnen de verblinding

van dit hemelgewelf

illusie van een donkerblauw scherm

dat behoedzaam het licht

tegen zijn eigen vernielzucht beschermt

zich leent voor de projectie

van het dak in mijn hoofd

sterren die mij leiden

naar het grote niets van het verleden

waartegen mijn eigen echo zich te pletter slaat

het ogenblik is mijn enige ruimte

onophoudelijk verplaatst

Francis Cromphout

Dansende staartjes

Starend naar dansende staartjes

huppelend op nieuwe schoentjes

het handje stevig in de Hare

Ver weg perst een halfdode

een ander meisje

Jaren her had ze zelf

een kleine meid met

dansende staartjes

Bebloed, bestoft, behuild

gevonden tussen 't puin

Het meisje hield een warm handje

in de hare

blij meehuppelend met mama

De oude vrouw neemt

het gevonden kind mee

Het grootste meisje was ooit

het kleintje dat toen

haar hand niet lossen wou

Hier geen puin, geen bloed

geen kind te vinden

Ze heeft het meisje zo

liefgehad

starend naar dansende staartjes

van een meisje dat ze

niet kennen mag

Suzaninka

NIEUWSBRIEF 3de jg., nr. 1


DE 50 MEESTER-DICHTERS
VAN DE LAGE LANDEN BIJ DE ZEE

TWEEDE JAARBOEK

Dichter, uit de hemel gevallen meteoriet…

VOOR EINDE 2010/BEGIN 2011

ZIJN VOORLOPIG GESELECTEERD:
Jan Huyghe, Annemieke Steenbergen (N), Martin Carrette, Peter Motte, Jenny Dejager, Ruud Poppelaars (N), Ina Stabergh, Trijntje Gosker (N), Jozef Vandromme, Marleen De Smet, Herwig Verleyen, Mark Meekers, Thierry Deleu, Hervé Casier, Katelijn Vijncke, Egied Steylaerts, Lidy De Brouwer, Cathy Mara, Greta Casier, Gunnar Callebaut, Ferre Denis, Edith Oeyen, Maurits Sterkenburg (N), Leni De Goeyse, Henri Thijs, Paul van Leeuwenkamp (N), Luc C. Martens, Tine Hertmans, Pien Storm van Leeuwen (N), Hedwig Selles (N), Patricia Lasoen

Beste Meester-dichter,
Beste sollicitant,

Na ”De 33 Meester-koks van België” (met een proefjaar als “Compagnon de la Toque Blanche”) bestaat sinds 2000 analoog “De 50 Meester-dichters van de Lage Landen bij de zee” (met een proefjaar als “solliciterende Meester-dichter”).

Zoals je weet, is het aantal werkende leden “Meester-dichters” vastgelegd op maximum 50 leden. Om tot “Meester-dichter” te kunnen worden benoemd dient er onherroepelijk een periode als “solliciterende Meester-dichter” te worden doorgemaakt. Deze periode omhelst één jaar.

“Razor’s Edge Editions” bracht december 2008 het eerste jaarboek op de markt, Hoe de dichter zich een weg geselt tegen wind, met als ondertitel “De 50 Meester-dichters van de Lage Landen bij de zee”.

Een nieuw jaarboek (met nieuwe gedichten) wordt om de drie jaar in het vooruitzicht gesteld. In concreto: eind 2010, begin 2011. Slechts bij overlijden, ontslag of klacht wordt een Meester-dichter vervangen. Een wachtlijst wordt bijgehouden.

De Meester-dichters doen afstand van hun auteursrecht voor het geselecteerde gedicht. Deze overeenkomst geldt enkel voor het jaarboek en dit gedicht. Het geselecteerde gedicht kan overal elders worden gepubliceerd waarbij de dichter zijn auteursrecht behoudt.

Daar hij/zij vrijwillig zijn/haar (nieuw) gedicht ter selectie opstuurt, ziet hij/zij ook af van welk honorarium ook en van zijn/haar auteursrecht.

De “Meester-dichter” verplicht er zich toe ook van het tweede jaarboek drie exemplaren aan te kopen tegen promotieprijs. Dat engagement wordt per e-mail of brief bevestigd.

Praktische afspraken:
- Meester-dichters die hun titel om welke reden ook niet meer willen verzilveren, delen dit asap mee.
- Zij die weet hebben van het overlijden van een Meester-dichter brengen asap de organisatie op de hoogte.
- Het nieuwe gedicht (of een selectie van ten hoogste drie) kan nu al worden doorgemaild.
- Indien bezwaar wordt aangetekend tegen de upgrading van een dichter(es) tot meester-dichter wordt (worden) de klacht(en) in de schoot van het selectiecomité besproken en de opneming uitgesteld en/of geweigerd. Deze procedure is niet publiekelijk om het genootschap als geheel niet te schaden.
- Op de wachtlijst staan op dit eigenste moment (in volgorde datum verzoek) een tiental dichters. Ook zij kunnen een nieuw gedicht doormailen. De volgorde is echter niet het enige criterium voor selectie: kwaliteit primeert!

• Roswitha De Graaf (N)
° Corry van Emmerik-Koenekoop (N)
• Frans Mink (N)
• Beli (N)
• Viviane Burssens
• Geertruud Otten (N)
• Liliane Melis
• Maria Seselle
• Ghislaine Gilissen
• Dries Dehollander

De samenstelling van “De 50 Meester-dichters” wordt regelmatig meegedeeld.

Met dichterlijke groeten,
Thierry Deleu,
voorzitter
tmailto:thierry.deleu@skynet.be
http://www.geletterdemens.blogspot.com/
http://www.knightsrazor.be/



Zandzeggelaan 18

BE 8670 Oostduinkerke

0478/745498