Liefde en dood op Sint-André

Hoeveel boeken over de liefde zouden er in de loop van duizenden jaren zijn geschreven? Het is een onnoemelijk lange rij. Dat de sleet nog altijd niet in het thema komt, is te danken aan het feit dat de ene liefde de andere niet is.
De zesde roman van Thierry Deleu, Liefde en dood op Sint-André, richt een virtuoos vergrootglas op de gapende wonden die de liefde kan opleveren en toont aan dat het thema nog even vers is als in de tijd van de Grieken.
Waarom zou je een boek lezen over de liefde en dood? De meeste lezers hebben genoeg aan hun eigen miserie op dit gebied. Maar het wordt anders als het verhaal uitstijgt boven het particuliere en daarbij zo prachtig en beeldend wordt verteld dat het op eigen kracht de aandacht van de lezer wint en vasthoudt.
Hoofdpersoon en verteller is Dirk Van de Zande, die totaal van slag is sinds hij door zijn partner Marie is verlaten. Het is aanleiding voor een diepgaand onderzoek naar hun liefde.
In zijn volwassen leven kent Dirk twee relaties. Over de eerste horen we weinig, maar met de tweede, Marie, beleefde hij de gelukkigste jaren van zijn leven. Ze passen bij elkaar, ze verschillen van elkaar in de ‘juiste verhouding’, met als resultaat dat ze elkaar nooit vervelen.
Tot Marie haar man verlaat voor een collega op school, met wie zij naar Zuid-Afrika vertrekt.
Dirk besluit zich terug te trekken nu hij zich in zijn hemd voelt staan. Maar vrienden, buren en een bijna nieuwe relatie doorbreken zijn isolement.
Wanneer Marie terugkeert, kan zijn geluk niet op. Zij wordt echter levensbedreigend ziek, maar herstelt.
Het derde deel van de roman wordt, op vraag van Dirk, geschreven door Marie zelf. Dirk is overleden aan een hartaderbreuk.
Dit verhaal wordt voorgesteld met zoveel ironische distantie, humor, liefde en intelligent gemopper dat je blij bent het te lezen. Elke gebeurtenis wordt in detail getekend en iedere keer wordt er filosofisch rond geborduurd.
In het derde deel wordt de liefde voor elkaar nu bezongen door Marie die haar tijdelijke ontrouw als een last met zich meedraagt.
Behalve over de liefde, gaat dit boek ook over de schaamte, de wroeging, de spijt.
Het verhaal kent een prachtig einde waarin er, ondanks de tragiek van de eenzaamheid, te lachen valt.
Er is een tweede laag in het boek. Dirk en Marie delen een ‘allesverorberende’ liefde.

Thierry Deleu heeft met zijn zesde roman niet alleen een hele mooie maar ook een moedige roman geschreven.
Liefde en Dood op Sint-André is méér dan een sleutelroman. De auteur stoeit met het autobiogenre dat zij zich toelegt op de adem van het onechte. Ook zijn als autobiografisch gepresenteerde proza leest als pure fictie. Op een wonderlijke manier lijken het heerlijke leugens, verzonnen verhalen. Of Thierry Deleu hierin slaagt, is een terechte vraag. Het lijkt mij dat hij door de keuze van het thema zichzelf minder speelruimte geeft als romancier dan hij zich had voorgenomen.

Is Liefde en Dood op Sint-André een therapeutisch sprookje? Wordt hier de verbeelding ingezet om een diepere werkelijkheid te verdoezelen? Dit zijn vragen waarop enkel de schrijver het antwoord weet.

Al eerder heeft Deleu semi-autobiografische romans geschreven waarin zijn vrienden voorkomen, maar deze keer lijkt de noodzaak voor deze roman urgenter te zijn dan voorheen. Pijn is een terugkerend element in het boek: de pijn om achtergelaten te worden. Deze pijn moet ongedaan worden gemaakt en dat kan alleen door na te denken over wie je bent en waar je vandaan komt en door onder woorden te brengen waardoor de relatie zou kunnen zijn stukgelopen.

Mooi geformuleerd en je leest continu van die mooie zinnen. Het is de verdienste van Thierry Deleu dat hij van zo’n onderwerp een roman heeft gemaakt die echter nergens larmoyant of klagerig overkomt. Een roman die tot nadenken stemt en toch veel humor bevat. Dit is gewoon goede literatuur.

Dat het werk van Deleu ook de weg naar een breder publiek weet te vinden, is niet helemaal vanzelfsprekend. Wie aan een heldere plot met een kop en een staart hecht, is bij hem niet altijd aan het juiste adres en wat dat aangaat, is Liefde en dood op Sint-André vooral een boek voor liefhebbers van stilistisch vakmanschap. De zinnen ontrollen zich als statige lopers: goed doordacht en vaak geestig. Ze schetsen het leven van de hoofdpersoon Dirk die wij leren kennen op het moment dat zijn vrouw hem verlaat.
Hij probeert de regie over zijn leven te behouden zodat hij niet hulpeloos rondzwerft, maar zijn leven verschilt echter hemelsbreed met het leven voordien. Hij heeft de neiging zich af te sluiten van de buitenwereld, terwijl hij zich wentelt in een zelfmedelijden dat naar depressiviteit neigt.
De roman gaat echter niet alleen over de liefde, maar ook en misschien vooral over eenzaamheid, ontgoocheling, zelfonderzoek, verraad, verlies, verbittering, negatieve gevoelens die even rap weer omkeren in nieuwe liefde als zijn vrouw, Marie, terugkeert. Dan slaat echter het noodlot toe: Marie wordt ernstig ziek en wanneer zij geneest, krijgt Dirk een hartstilstand en sterft.
Het is het bekende motief van twee mensen die niet zonder elkaar kunnen. Maar het is ook een roman over isolement of eenzaamheid die ontstaat wanneer een van de geliefden er niet meer is.
Marie vlucht voor een tijd naar haar vrijheid terug. Ze komt echter snel terug naar haar 'allesverorberende' liefde.

Literair-historische motieven die in de roman nog een rol spelen, zijn de man-vrouw-kindverhouding, de eenzaamheid en het isolement, de dood, de seksualiteit in een relatie en de mythische opvatting over samenleven.

Liefde en dood zijn thema’s van alle tijden. Niet voor niets is dood het laatste woord in de titel, want na liefde volgt in Deleu’s gedichten en romans onherroepelijk de dood.

Joris Dewolf

Thierry Deleu, Liefde en dood op Sint-André, Razor's Edge Editiions, 2009
15 € op 000-0900214-54 van de auteur
IBAN BE42 0000 9002 1454
BIC BPOTBEB1